KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA CAN VERME ARZUSU VE İNTİHAR

Murat ÖZTÜRK
5.757 1.915

Öz


Özet

Ölüm, klasik edebiyatta farklı içerikler etrafında işlenen konulardan biridir. Bunlardan biri de ölmek arzusudur. Klasik edebiyatta şairler aşıkane şiirlerde ve din ve devlet uğruna çıkılan seferlerle ilgili yazdıkları şiirlerinde sevgili ve din-vatan uğruna ölüm (şehitlik) arzularını dile getirirler. Bazı aşk mesnevileriyle mensur aşk hikayelerinde de kahramanların ölüm arzusunu taşıdıkları görülür. Ölüm arzusunun temelinde İslami anlayışla harmanlanmış tasavvufi yorumların etkisi vardır. Şairler tasavvufta kişinin dünyevi arzularından arınıp varlığını Allah yolunda yok etmesi gerektiği düşüncesiyle aşka sufiyane yorumlar getirmişlerdir. Aşk, Allah'ı koşulsuz sevmek olarak düşünülmüş ve kişiyi mutlak birliğe götürmenin yolu olarak da sevilen uğrunda can vermek gerektiği fikri öne çıkarılmıştır. Bu tasavvufi aşk anlayışı aşka dair yazılan hemen her esere sirayet etmiştir. Kendisini aşık olarak gören şair de şairin yazdığı hikayedeki aşık kahraman da bu anlayışın etkisiyle sevgili uğrunda can verme arzusu taşımıştır. Kimi asker şairlerse sevgili yerine din ve devleti yüceltmiştir. Şairin uğrunda can verip baş oynatmaya gönüllü ve arzulu olduğu yer ise cenk meydanıdır. Can verme arzusunun en ileri hali ise intihardır. Edebiyatımızda ve kültürümüzde dini sebeplerden ötürü kabul görmeyen intihar fikri ve eylemi bazı hikayelerde mevcuttur. Kahramanı intihara sürükleyen yegane sebep ise aşktır. Bazı eserlerde ise sevdiğinden ayrı kalmaya dayanamayan veya vefa örneği göstermek zorunda olan kahramanların intihar yerine canının alınması için Allah'a dua ettiği görülür.

Anahtar kelimeler: intihar, aşk, mesnevi, ölüm, hamaset.


Anahtar kelimeler


İntihar, aşk, mesnevi, ölüm, hamaset.

Tam metin:

PDF

Referanslar


AKIN, Öykü (2009). Harîmî (Şehzade Korkud) Dîvanı'nın Nesre Çevirisi ve İncelenmesi. Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, yüksek lisans tezi. İstanbul.

AKÜN, Ömer Faruk (1994). Divan edebiyatı. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 9. İstanbul.

AKYÜZ, Kenan-BEKEN Süheyl-YÜKSEL, Sedit-CUNBUR, Müjgan (1990). Fuzûlî Divanı. Akçağ Yayınları. Ankara.

AYDEMİR Yaşar (2006). Divan Edebiyatı Öğretiminde Karşılaşılan Problemler. Milli Eğitim Dergisi. Kış 2006. Sayı 169. Ankara.

AYVAZOĞLU, Beşir (1996) Aşk Estetiği (İslam Sanatlarının Estetği Üzerine Bir Deneme), Ötüken Yayınları, İstanbul.

ÇALDAK, Süleyman (1997). Nergisi ve Nihalistan'ı (İnceleme-Metin). İnönü Üniversitesi SBE doktora tezi. Malatya.

ÇAVUŞOĞLU, Mehmet (1977). Dîvan Yahya Bey. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Yayınları. İstanbul.

ÇİFTÇİ, Cemil (1977). Maktul Şairler. Kitabevi yay.İstanbul.

DURKHEİM, Emile (2011). İntihar (çev: Özer Ozankaya). Cem Yayınevi. İstanbul.

ERAYDIN, Selçuk (1994). Tasavvuf ve Tarikatlar. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları. İstanbul.

ERGİN, Muharrem (1980). Kadı Burhaneddin Divanı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat fakültesi yayınları. İstanbul.

ERTEM, Rekin (1995). Şeyhülislam Yahya Divanı. Akçağ Yayınları. Ankara.

Eşrefoğlu Rumi Divanı. Tercüman 1001 eser heyeti. (Kitapta tarih ve basımevi bilgisi mevcut değil).

GÖKALP, Haluk (2009). İntihar Kültürü ve Ferhad'ın İntiharı'nın Divan Şiiri Aşk Anlayışına Etkileri. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 4/2 Winter 2009.

GÜRBİLEK, Nurdan (2012). Kötü Çocuk Türk. Metis Yayınları. İstanbul.

İSEN, Mustafa (1990). Usûlî Divanı. Akçağ Yayınları. Ankara.

İSEN, Mustafa-BİLKAN Ali Fuat-DURMUŞ, Tuba Işınsu (2013). Sultanların Şiirleri Şiirlerin Sultanları. Kapı Yayınları. İstanbul.

KARAVELİOĞLU, Murat Ali. On Altıncı Yüzyıl Şairlerinden Prizrenli Şem'î'nin Divanı'nın Edisyon Kritiği ve İncelenmesi. www.ekutapkulturturizm.gov.tr (erişim 25/02/2014).

KARTAL, Ahmet (2013). Doğu'nun Uzun Hikayesi Türk edebiyatında Mesnevi. Doğu Kütüphanesi Yayınları. İstanbul.

KAVRUK, Hasan (1998). Eski Türk Edebiyatında Mensur Hikayeler. MEB. Yayınları. İstanbul.

KILIÇ, Filiz. Aşık çelebi Divanı. www.ekitapkulturturizm.gov.tr (erişim: 05/05/2014)

KUFACI, Osman (2006). Adni Divanı ve Adni Divanında Benzetmeler. İstanbul Üniversitesi, SBE. Yüksek lisans tezi. İstanbul.

KÜÇÜK, Sabahattin. Baki Divanı. www.ekitapkulturturizm.gov.tr (erişim: 10/12/2013).

KÜLEKÇİ; Numan (1999). XI-XX. Yüzyıllar El yazması Metinler ve Özetleriyle Mesnevi edebiyatı Antolojisi. Aktif Yayıncılık, Erzurum.

MARDİN, Şerif (1991). Türkiyede Din ve Siyaset. İletişim Yayınları. İstanbul.

MORAN, Berna (1995). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış I, Ahmet Mithat'tan A. H. Tanpınar'a. İletişim Yayınları, İstanbul.

SARAÇ, Mehmet A. Yekta. Emri Divanı. www.ekitapkulturturizm.gov.tr (erişim: 10/04/2014).

SCHİMMEL, Annemarie (2004). İslamın Mistik Boyutları. Kabalcı Yayınları. İstanbul.

SELÇUK, Bahir (2009). Nergisî MeşakkuÊ¿l-ûşşak (İnceleme-Metin). Salkımsöğüt Yayınları. Erzurum.

ŞARDAĞ, Rüştü. Şair Sultanlar, Türkiye İş Bankası Yayınları.

ŞENTÜRK, Ahmet Atilla (2002). XVI. Asra Kadar Anadolu Sahası Mesnevilerinde Edebi Tasvirler. Kitabevi. Yayınları. İstanbul.

TANPINAR, Ahmet Hamdi (1997). 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi. Çağlayan Kitabevi. İstanbul.

TARLAN, Ali Nihat (1997): Necati Beg Divanı. MEB Yayınları. İstanbul.

TURAN, Lokman (2001). Yenişehirli Avni Bey Divanı'nın Tahlili (Tenkitli Metin), Encümen-i Şuara ve Batı Tesirinde Gelişen Türk Edebiyatına Geçiş Atatürk Ünv. SBE, Erzurum.

TURHAN, Vedat Nuri (1995). Çorlulu Zarifî ve Mihr ü Mah Mesnevisinin Tenkitli Metni. Atatürk Üniversitesi, SBE, yüksek lisans tezi. Erzurum.

YAVUZ, Kemal. Gülşeahri Gülşehri'nin Mantıku't-Tayrı (Gülşen-Name) Metin ve Aktarma. www.ekitapkulturturizm.gov.tr (erişim tarihi: 05/01/2014).

YILMAZ, Adem Eyüp (2003). Edebiyat ve İntihar. Selis Kitaplar, İstanbul.